Schrijven met Ouariachi, #7: Een sc\u00e8ne bouwen met Raymond Carver<\/p>\n\n\n\n
Hallo lezers,<\/p>\n\n\n\n
Zoals aangekondigd ga ik het vandaag hebben over het verhaal \u2018Feathers\u2019<\/a> van de Amerikaanse korteverhalenschrijver Raymond Carver.\u00a0<\/p>\n\n\n\n \u2018Feathers\u2019 is in zekere zin een scheppingsverhaal. Om meteen maar alles weg te geven (niet zeuren over plotspoilers, hier moet je als schrijver \u00e9n lezer tegen kunnen): echtpaar gaat op bezoek bij ander echtpaar met baby. De baby blijkt de allerlelijkste baby ooit geboren. Het bezoekende echtpaar keert aan het eind van de avond terug naar huis en ge\u00efnspireerd bedrijft het tweetal de liefde met de bedoeling z\u00e9lf een kind te verwekken: niets kan zo erg zijn als deze baby, lelijkheid roept het verlangen naar schoonheid op. Zoiets.<\/p>\n\n\n\n Hoe d\u00f3\u00e9t Carver dat? Waarom is dit \u2014 in mijn ogen \u2014 zo\u2019n krankzinnig mooi \u00e9n grappig verhaal?<\/p>\n\n\n\n Dat heeft iets te maken met waar ik het vorige keer over had: over het opbouwen van sc\u00e8nes. Carver heeft dit verhaal een soort proloog en epiloog gegeven, en alles daartussenin is min of meer \u00e9\u00e9n sc\u00e8ne. Maar ook die sc\u00e8ne is in stukjes te hakken. Ik ga nu stap voor stap door het verhaal heen, en onderwijl kijken hoeveel wijzer we worden.<\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 1<\/em> Meer ongemak: ik-verteller Jack herinnert zich hoe hij Bud eens belde en Olla nam toen op. Jack herinnerde zich haar naam niet en hing toen maar weer op. Raar. Wat zegt dit over de verteller? Sociaal ongemakkelijke man, daar komt het voorlopig op neer. <\/p>\n\n\n\n (Verhaalstructureel gezien, met een verwijzing naar eerdere afleveringen: je zou Bud\u2019s uitnodiging een \u2018inciting incident\u2019 of aanleidingsincident kunnen noemen.)<\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 2\u00a0<\/em> Tot slot is er een gesprekje tussen Jack en Fran over de vraag wat ze moeten meenemen naar het etentje. Een fles wijn? Uiteindelijk besluit Fran een zelfgebakken brood mee te nemen. <\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 3<\/em> Sc\u00e8ne 4<\/em><\/p>\n\n\n\n Jack en Fran parkeren bij het huis van Bud. Uit een boom daalt een pauw neer, krijsend. Ze schrikken ervan. Voor de lezer is inmiddels duidelijk: dit wordt geen gewoon bezoek, dit is een bezoek ingeleid door een pauw: prachtig en tegelijk ook angstaanjagend door zijn gekrijs. Het wordt ook duidelijk dat Jack en Fran weinig gewend zijn: de omgeving is voor hen bevreemdend, Fran zegt nog nooit een pauw in het echt te hebben gezien. En hun verbale reacties op de confrontatie met het beest, zijn veelzeggend in hun nietszeggendheid: \u2018Goddamn\u2019, \u2018My God\u2019, en opnieuw: \u2018Goddamn.\u2019 Welsprekender dan dat wordt het niet, maar Carver pas ervoor op deze mensen te bespotten. Dat is niet het punt. Hij laat eenvoudigweg hun onvermogen zien om ervaringen in woorden te vatten.<\/p>\n\n\n\n Hier eindigt wat mij betreft de proloog, het voorspel. En nu begint de lange episode van het bezoek aan Bud en Olla. <\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 5<\/em> Het is belangrijk om de banaliteit van dit alles eens goed tot je te laten doordringen, want hier wordt met grove \u00e9n subtiele pennestreken een milieu geschetst: Bud en Olla zijn mensen die de tv aan laten staan als ze gasten op bezoek krijgen. En wat biedt Bud zijn gasten te drinken aan? \u2018We have ale, and there\u2019s a bottle of Old Crow.\u2019 Bier of bourbon, kortom, en niet zomaar bourbon, maar een goedkoop merk. <\/p>\n\n\n\n Normaal gesproken zou je denken: al dit introductiegelul: schrappen! Sla dat toch over. Maar hier werkt het, en er is bovendien nog een structurele reden voor Carver om dat gedoe met die drankjes te beschrijven: zo werkt hij Bud de huiskamer uit, en geeft hij Jack en Fran een moment met z\u2019n tweetjes.<\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 6<\/em> Bud en Olla keren terug met drank en nootjes. Bud ziet Fran kijken naar het gebit en hij legt uit dat het een afgietsel is van Olla\u2019s gebit v\u00f3\u00f3r ze een beugel kreeg. En hij benoemt het ongemak dat in de kamer hangt: \u2018I guess they look funny up there.\u2019 <\/p>\n\n\n\n Olla verklaart: die tanden herinneren mij eraan hoeveel ik Bud verschuldigd ben. Haar vorige man was alcoholist. Bud haalde haar uit dat rotleven en hij besloot meteen: tanden fixen. <\/p>\n\n\n\n Deze bekentenis cre\u00ebert blijkbaar een sfeer van openheid, want Jack begint nu te vertellen over dat mislukte telefoontje uit sc\u00e8ne 1, maar zijn verhaal slaat dood: hij zegt er niet werkelijk iets mee, zijn verhaal weegt niet op tegen dat van Olla. Het gezelschap kijkt nog wat tv, af en toe klinkt in de verte een huiltje van de baby \u2014 Olla gaat kijken maar lijkt huiverig het kind te laten zien (vreemd, je zou een trotse moeder verwachten). De baby is volgens haar snel overstuur, ze kunnen beter wachten tot hij slaapt. (En als lezer denk je: er is iets aan de hand met dat kind, maar w\u00e1t?)<\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 7<\/em> Olla keert terug. Men gaat aan tafel. Opvallend detail: Bud drinkt altijd melk<\/em> bij het eten, Jack gaat daarin mee. Bud spreekt een gebed uit. Daarna wordt er gegeten: er zijn de obligate complimenten over de gerechten. \u2018We didn\u2019t say much except now and then Bud or I would say, \u201cThis is real good ham.\u201d\u2019 Daar is weer dat subtiele tijdsverloop: \u2018now and then\u2019. Ook staat er: \u2018From time to time, we heard the baby make its noise.\u2019 From time to time \u2014 tijdsverloop. <\/p>\n\n\n\n Die baby is voortdurend een aanwezigheid, maar blijft onzichtbaar. Dat maakt het tafereel aan de eettafel, ondanks zijn alledaagsheid, spannend. Wij lezers willen die baby zien!<\/p>\n\n\n\n Dan krijst Joey de pauw, die wil het huis binnen, maar dat gaat Bud in eerste instantie te ver. Opnieuw is hij degene die het ongemak van de avond benoemt en daarmee onschadelijk maakt: \u2018That dirty bird and your old pair of teeth! What\u2019re people going to think?\u2019 \u2014 en men lacht. <\/p>\n\n\n\n Olla vertelt dat ze altijd al een pauw wilde hebben. Bud kocht Joey toen ze dit huis betrokken. De baby huilt. En dan, zonder dat je precies kunt aanwijzen waarom nu wel en eerder niet, zegt Bud: \u2018Bring him on out here, Olla.\u2019 En toch voelt dit als het juiste moment, misschien omdat er inmiddels genoeg intimiteit is opgebouwd om het aan te durven, want\u2026<\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 8<\/em> En verteller Jack bevestigt aan ons, lezers: dit is de lelijkste baby die hij ooit gezien heeft. \u2018It was so ugly I couldn\u2019t say anything.\u2019 (Dit mag inmiddels niemand verbazen: Jack heeft sowieso weinig woorden voor wat hij meemaakt in zijn leven.)<\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 9<\/em> Sc\u00e8ne 10<\/em> Fran lijkt ondanks alles toch vertederd door de baby (detail: hoe de baby Fran\u2019s blonde haar vastgrijpt \u2014 het lange blonde haar dat in sc\u00e8ne 2 vrij nadrukkelijk ter sprake kwam). Nu komt Joey de pauw de keuken binnen en begint met de baby te spelen. Olla lacht om het tafereel, en dat schrijft Carver zo op: \u2018Olla grinned and showed her teeth again.\u2019 Zo blijft hij steeds de belangrijke elementen uit het verhaal herhalen. Pauw, tanden, baby. Lang blond haar. <\/p>\n\n\n\n En dan, eigenlijk midden in de sc\u00e8ne, schakelt verteller Jack over op een terugblikkende modus: \u2018That evening at Bud en Olla\u2019s was special.\u2019 Hij neemt zich voor deze avond nooit te vergeten \u2014 al zal hij daar spijt van krijgen. Hier begint dan wat je de epiloog zou kunnen noemen.<\/p>\n\n\n\n Sc\u00e8ne 11<\/em> Jack neemt een tijdsprong: hij en Fran kregen een kind, en daar gaat iets mis, er verandert iets in hun leven, maar wat precies, dat wordt niet benoemd. Fran beschouwt die avond bij Bud en Olla als het begin van de verandering, en kijkt er niet graag op terug, terwijl het voor Jack zo\u2019n bijzondere avond was.<\/p>\n\n\n\n \u2018The truth is, my kid has a conniving streak in him.\u2019 \u2014 meer komen we niet te weten over wat er met hun zoon aan de hand is. Maar de gevolgen zijn dat Jack, toch al geen prater, erover zwijgt. Ook tegen zijn vriend Bud. <\/p>\n\n\n\n Fran werkt niet meer, ze heeft haar lange blonde haar geknipt, ze is dik geworden. En ze zijn nooit meer bij Bud en Olla op bezoek geweest. <\/p>\n\n\n\n Wat nou zo opvallend is aan dit verhaal, is de tijd en rust die Carver neemt om de sc\u00e8nes neer te zetten. Hij zoomt in, hij roept beelden op die een sterke indruk achterlaten (pauw, afgietsel, baby), hij roept ongemak op en durft dat te laten bestaan. Er zit een natuurlijke neiging in mensen om ongemakkelijke situaties glad te strijken en dat is nou precies wat een goede schrijver niet doet. Er zijn die stiltes, er zijn de momenten dat Olla bloost, er is het besef dat deze vier mensen elkaar heel weinig te zeggen hebben. En toch, omdat ze alle vier hun best doen, ontstaat er een sfeer van intimiteit. <\/p>\n\n\n\n D\u00e1\u00e1r gaat dit verhaal volgens mij over. Over hoe intimiteit ontstaat: je blootstellen aan nieuwe mensen ook al voel je je daar ongemakkelijk bij; openhartig zijn tegenover vreemden. Bud en Olla zijn daar beter in dan Jack en Fran. En het resultaat is dat zij, de gastheer en -vrouw, een avond cre\u00ebren die bij de gasten een onvergetelijke indruk achterlaat. <\/p>\n\n\n\n Ik denk dat je die ontluikende intimiteit alleen goed kunt laten zien als schrijver wanneer je de lezer in staat stelt zo\u2019n etentje helemaal mee te laten beleven. Dat kan natuurlijk niet in real time<\/em>, en daarom zijn die tijdsprongetjes van Carver zo geraffineerd. Je hebt nergens het idee dat er stukken avond overgeslagen worden, alleen gaat de tijd af en toe wat sneller en is de vertelling minder gedetailleerd, en dan, op het juiste moment, wordt er weer ingezoomd. <\/p>\n\n\n\n Kortom, als je ooit een etentje moet beschrijven in een roman of verhaal en je komt er niet uit: Raymond Carver is uw raadsheer.<\/p>\n\n\n\n Vond je dit essay de moeite waard? Dan kun je bijvoorbeeld:<\/p>\n\n\n\n – je waardering in valuta uitdrukken, via een donatie<\/a><\/p>\n\n\n\n – een wervend tekstje op sociale media posten<\/p>\n\n\n\n – deze nieuwsbrief doorsturen naar potentieel ge\u00efnteresseerde vrienden<\/p>\n\n\n\n Tot volgende keer!<\/p>\n\n\n\n Jamal Ouariachi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Schrijven met Ouariachi, #7: Een sc\u00e8ne bouwen met Raymond Carver Hallo lezers, Zoals aangekondigd ga ik het vandaag hebben over het verhaal \u2018Feathers\u2019 van de Amerikaanse korteverhalenschrijver Raymond Carver.\u00a0 \u2018Feathers\u2019 is in zekere zin een scheppingsverhaal. Om meteen maar alles …<\/span> Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[65],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1615"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1615"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1615\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1617,"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1615\/revisions\/1617"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jamalouariachi.nl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n
De verteller van dit verhaal, Jack, wordt door zijn collega Bud uitgenodigd om een keer te komen eten, samen met zijn vrouw. Het wordt een verlate kraamvisite: Bud heeft een acht maanden oude baby. Meteen al in deze allereerste passage is er ongemak: toen de baby geboren werd, deelde Bud sigaren uit op het werk (tja, andere tijden). De ik-figuur houdt niet van sigaren, maar nam er bij die gelegenheid toch een paar aan. Bud bleek toen zelf \u00f3\u00f3k geen sigaren te roken, maar \u2018This is her idea\u2019. Dat gaat dus over Buds vrouw, Olla. Dat zij in deze eerste alinea al ter sprake komt, is geen toeval.<\/p>\n\n\n\n
(nog steeds onderdeel van wat ik de proloog noem, al maakt Carver dat onderscheid niet)
Jack\u2019s vrouw Fran heeft niet echt zin in het etentje. Is er niet in ge\u00efnteresseerd Bud te ontmoeten. Jack en Fran zijn vermoedelijk nog niet zo lang samen. Verliefde mensen hebben geen anderen nodig. Verder gaat het hier over Frans lange, blonde haar, waar Jack dol op is. Zelf vindt Fran het maar een last, dat haar. \u2018Now and then she threatens to cut it off.\u2019 Een laatste detail: Fran en Jack dromen van veel, maar niet van kinderen. Dat komt misschien nog. Bijna al deze details zullen later van belang blijken te zijn, terwijl het op dit moment in het verhaal trivialiteiten lijken, hooguit bedoeld om de personages wat inkleuring te geven.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Bud en zijn vrouw wonen zo\u2019n twintig mijl van de stad vandaan waar Jack en Fran wonen. Jack en Fran beginnen aan een reis \u2018into the woods\u2019, om John Yorke aan te halen. Ruraal gebied. Ze zijn verrukt over het patteland, tot ze arriveren bij het terrein van Bud\u2019s huis. Ze bewonderen planten met daaraan \u2018green things the size of baseballs\u2019 (het blijken onrijpe tomaten).<\/p>\n\n\n\n
Bud komt naar buiten om hen te begroeten. De pauw, die Joey heet, blijkt een soort huisdier te zijn. Het zelfgebakken brood wordt overhandigd. Het drietal gaat naar binnen. Aldaar: ontmoeting met Olla, die zich al snel weer terugtrekt in de keuken. In de huiskamer staat de tv aan, er is een autorace gaande. Bud vraagt wat de gasten willen drinken.<\/p>\n\n\n\n
Fran wijst Jack op een object dat bovenop de televisie staat: een afgietsel van een gebit. Niet zomaar een gebit. Deze tanden zijn, in Jack\u2019s woorden: \u2018the most crooked, jaggedy teeth in the world\u2019. Opnieuw, na het beeld van dat zelfgebakken brood als cadeau en de verschijning van die pauw brengt Carver hier een ongewoon element in stelling. Juist binnen een vertelling die van de banaliteiten en dooddoener-dialogen aan elkaar hangt, werkt dat prachtig contrasterend. Dit lijkt een verhaal over doodgewone mensen, maar het barst van de ongewone elementen.<\/p>\n\n\n\n
Terwijl Olla zich over de baby ontfermt gaat de rest alvast aan tafel. Merk op hoe Carver hier de tijd laat verstrijken: eerst is er een witregel, dan is er de overgang van huiskamer naar keuken (\u2018we went in to sit at the table\u2019). En dan staat er simpelweg: \u2018Bud and I talked about things at work. Fran listened.\u2019 Dat is alles, en juist in het niet-specifieke van die mededeling zit het tijdsverloop. Waar tot nu toe zo\u2019n beetje elke seconde beschreven werd en alle gesprekken letterlijk werden weergegeven, volstaat nu dat zinnetje: Bud en Jack spraken over werkdingen. En daarna volgt een zin, ter aanvulling op \u2018Fran listened\u2019: \u2018Now and then she even asked a question.\u2019 Ook via die woorden, \u2018now and then\u2019, verstrijkt de tijd, terwijl je dat als lezer nauwelijks door hebt. (Bijvangst: we kunnen uit dat woordje \u2018even\u2019 opmaken dat Fran\u2019s interesse in het werk van Jack en Bud normaal gesproken nihil is.)<\/p>\n\n\n\n
Olla keert terug met de baby. Fran schrikt, probeert haar schrik te verklaren door te zeggen dat ze dacht buiten een vleermuis te zien vliegen. Maar het is iets anders: Carver stelt het nog h\u00e9\u00e9l even uit. En dan, voor de derde keer, is het Bud\u00a0 die de sfeer benoemt: \u2018That\u2019s all right, don\u2019t worry any. We know he wouldn\u2019t win no beauty contests right now.\u2019<\/p>\n\n\n\n
De baby krijgt wat zoete aardappel te eten. Er wordt gediscussieerd over de vraag of Joey de pauw naar binnen mag. Fran en Bud hebben geen bezwaar. Bud laat het beest binnen.<\/p>\n\n\n\n
De pauw scharrelt rond in de huiskamer, terwijl Fran de baby op schoot neemt. Nog meer gekke verhalen: dat Olla\u2019s vader op zijn 16e de encyclopedie van A tot Z las. En hoe hij doodging: een freak-ongeluk met een omgehakte boom.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Eenmaal thuis, na het etentje, zegt Fran in bed tegen Jack: \u2018Honey, fill me up with your seed!\u2019<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Mijn dank is in alle gevallen groot.<\/p>\n\n\n\n