Column De Standaard, Afl. 5

Deze week schrijf ik elke dag een column voor de digitale avondeditie van De Standaard. Die is alleen toegankelijk met abonnement, dus voor de liefhebbers plaats ik de stukken daags na publicatie op mijn website. Hier de laatste bijdrage, van vrijdag 25 september.

dS_JamalOuariachi

Verleidingskunst

Moet literatuur per se actuele maatschappelijke thema’s aansnijden? Nee, literatuur moet helemaal niks, vind ik, en dat vindt blijkbaar ook schrijver Jeroen Theunissen, die afgelopen woensdag in De Morgen zijn zorg uitte over nieuwe beleidsplannen van het Vlaams Fonds voor de Letteren. Daarin zou ‘maatschappelijke relevantie’ van literatuur een nieuw aandachtspunt vormen.

Een misverstand, volgens Fonds-directeur Koen van Bockstal, die gisteren in een open brief reageerde: ‘De aandacht voor diversiteit is vooral ingegeven om impliciete of expliciete drempels in ons bestaande subsidiebeleid weg te werken en om ervoor te zorgen dat mensen (los van hun sociaaleconomische positie en etnisch-culturele achtergrond) daadwerkelijk gelijke kansen krijgen. (…) Daar kan toch niemand iets op tegen hebben?’

Nou, deze lezer-schrijver heeft daar wél iets op tegen. Als Hollander heb ik natuurlijk weinig te schaften met het Vlaamse Fonds, maar de Nederlandse literatuur overstijgt onze landsgrenzen, dus bemoei ik me er lekker toch tegenaan.

Vrij vertaald zegt het Fonds hier, dat er blijkbaar allerlei drempels zijn waardoor bepaalde schrijvers, vanwege hun sociaaleconomische of etnische achtergrond, kansloos zijn bij het aanvragen van een beurs. En dat dat onrecht maar eens verholpen moest worden.

Drempels? Sorry, maar als je al niet eens een subsidieaanvraag kan indienen, hoe moet je dan ooit een groots en meeslepend literair werk produceren?

Ik zucht diep, lezer, en trek een paar haren uit mijn half-Marokkaanse hoofd. Vooral ook omdat deze zelfde diversiteitsdiscussie de laatste tijd ook in Nederland woedt. Recentelijk mekkerde een Surinaams-Nederlandse schrijfster bijvoorbeeld in De Groene Amsterdammer, dat Nederlandse uitgevers, redacties en lezers niet geïnteresseerd zijn in andere culturen.

Dat kan kloppen. Lezers zijn maar in één ding geïnteresseerd: een goed boek. Ongeacht het onderwerp. Elke jaar bestormen honderden, duizenden nieuwe titels de boekenmarkt. Te midden van al dat geweld, is het zaak de lezer te verleiden om jouw boek te lezen. Dan heeft het geen zin om te zeuren over je etnische afkomst, of over impliciet racisme. Weinig is zo afstotelijk als verongelijktheid.

Literatuur is een verleidingskunst. Verleiden zul je, ongeacht je afkomst of ‘sociaaleconomische positie’. Heeft de lezer eenmaal in het aas van een aantrekkelijke openingszin gehapt, dan ram je die vishaak in zijn muil en kun je een boek lang met hem doen wat je wil. Maar mocht het verleiden niet lukken, dan is dat niet de schuld van de lezer die niet kocht, de uitgever die geen contract aanbood, het Fonds dat geen beurs schonk — nee, het is de schuld van de schrijver zelf. De schrijver die niet verleidt, is een Casanova wiens bed altijd leeg zal blijven.

 

 

Column De Standaard, Afl. 4

Deze week schrijf ik elke dag een column voor de digitale avondeditie van De Standaard. Die is alleen toegankelijk met abonnement, dus voor de liefhebbers plaats ik de stukken daags na publicatie op mijn website. Hier de bijdrage van donderdag 24 september.

dS_JamalOuariachi

Buitengewoon uniek, die Rembrandt

Het nieuws is ook naar Vlaanderen doorgesijpeld, maar in Nederland puilden de media deze week uit van berichten over de aankoop van twee schilderijen van Rembrandt, door het Rijksmuseum te Amsterdam. Het gaat om een duo huwelijksportretten van het echtpaar Maerten Soolmans en Oopjen Coppit.

Valt veel over te zeggen, maar de berichtgeving richtte zich hoofdzakelijk op één aspect: geld. Met deze zin sneed het NOS-journaal afgelopen maandag het onderwerp aan: ‘160 miljoen euro moet hiervoor worden afgerekend.’ En daarbij ligt dan de nadruk op het feit dat het Rijksmuseum slechts de helft van dat bedrag neertelt, de overige 80 miljoen komt voor rekening van de Nederlandse staat. Is dat geen schandelijke verkwisting van belastinggeld?

Ach, het is een pittig bedrag, maar als het om interessante werken gaat, valt zo’n aankoop best te verdedigen. Dus laten we eens kijken wat de kunstkenners zo her en der over de twee portretten te melden hebben.

Het is nationaal erfgoed, lees ik ergens. Ja, en? Er hangt zoveel nationaal erfgoed in  buitenlandse musea, dat is het mooie van de kunst: zij trekt zich van natiegrenzen niets aan.

De schilderijen verkeren in uitzonderlijk goede staat. Ja, dus? Veel fresco’s in Pompeï verkeren in uitzonderlijk slechte staat, maar zijn toch de moeite van het bekijken waard.

De geportretteerden laten zien dat de Nederlandse doe-maar-gewoon-mentaliteit heus niet altijd opgaat. Juist. We hebben het hier over huwelijksportretten. Zelfs de meest verstofte, conformistische Hollander trekt voor zijn bruiloft een knap pak aan.

Van Rembrandt zijn slechts drie andere portretten bekend waarop hij zijn onderwerp ten voeten uit schilderde. So fucking what?

Het kan nog erger: de portretten kenmerken zich door ‘levendigheid, dat die mensen als het ware bijna bewegen.’ Dat klinkt als een uitspraak van iemand die nog nooit in een museum is geweest, maar de woorden komen uit de mond van de directeur van museum Het Mauritshuis.

De Nederlandse minister van cultuur dan, ten slotte: het gaat om een ‘buitengewoon uniek geval dat zijn weerga niet kent’. Kunt u daar chocola van maken? De gemiddelde reclameboer zou zijn ogen uit zijn kop schamen voor zo’n schamele, holle aanprijzing.

Door al die machteloze argumenten rijst het vermoeden dat deze twee schilderijen misschien helemaal niet zo bijzonder zijn. Zelfs voor de leek die ik ben, valt er aan Rembrandt veel plezier te beleven. Het grimmig-bruine chiaroscuro van het portret van zoon Titus in monniksdracht, de vele zelfportretten waarop je de schilder ouder ziet worden, de indrukwekkend uitwaaierende compositie van De Nachtwacht, de virtuoze fijnzinnigheid waarmee Het joodse bruidje is geschilderd. Maar daar hoor je in dit geval niets over.

Nee, met liefde voor de kunst heeft deze hele affaire niets te maken. Rembrandt is gewoon een ordinair merk om mee te pronken. Geen wonder dat iedereen het alleen maar over het geld heeft.

 

 

Column De Standaard, Afl. 3

Deze week schrijf ik elke dag een column voor de digitale avondeditie van De Standaard. Die is alleen toegankelijk met abonnement, dus voor de liefhebbers plaats ik de stukken daags na publicatie op mijn website. Hier de bijdrage van woensdag 23 september.

dS_JamalOuariachi

Achtertuinproblematiek

Europa wordt geteisterd door een nieuwe vorm van politieke correctheid. Deze keer niet afkomstig van traditioneel-links, maar van nieuw-rechts. En het hele politieke spectrum neemt die correctheid over. Waar bestaat zij uit? Uit begrip voor domheid en kortzichtigheid, begrip voor egoïstische angsten. Er is dezer dagen geen politicus die nog over de vluchtelingencrisis durft te spreken, zonder te benadrukken dat hij begrip heeft voor ‘de mensen die zich zorgen maken over de toestroom van asielzoekers’.

Wie zijn die mensen? Onlangs was op tv een demonstratie te zien van bewoners uit de stad Enschede, waar een nieuw asielzoekerscentrum wordt geopend. Bang voor hun kinderen, bang voor IS-strijders. Ervan overtuigd dat verkrachtingen van Nederlandse vrouwen en gevechten tussen verschillende geloven aan de orde van de dag zullen zijn. Moeten die arme vluchtelingen dan maar niet opgevangen worden? Jawel, hoor. Maar niet in Enschede.

Er is geen vluchtelingenproblematiek, er is achtertuinproblematiek. De bewoners van Enschede en soortgelijke steden zijn verongelijkte kleuters die hun speelgoed niet willen delen, die denken dat het speelgoed hun bezit is, terwijl ze het zelf ook maar toevallig hebben aangetroffen.

En toch: wij moeten begrip hebben voor deze mensen, zegt de politicus (links/rechts).

De achtertuinproblematiek is internationaal. In 1992 was er ook een gigantische vluchtelingenstroom in Europa, ten tijde van de Bosniëoorlog. In 2015 kloppen vluchtelingen uitgerekend bij het voormalige Joegoslavië aan de deur, maar krijgen nul op het rekest. Pijnlijker kan menselijk egoïsme niet blootgelegd worden: als je zelf in de puree zit, verwacht je hulp, als een ander behoeftig is, kan hij de kolere krijgen.

Politici in heel Europa (links/rechts) vinden dat je begrip moet hebben voor deze mensen.

Overal beleven populisten hoogtijdagen. Maar hebben ze ook een oplossing? Nou, behalve een Atlantikwall om Europa heen bouwen: niet echt. Ideeën over hoe je de rust kunt laten wederkeren in gebieden waar vluchtelingen vandaan komen, heeft niemand. Ideeën over hoe je de extreme islam kunt bedwingen, ten faveure van een gematigdere, geëmancipeerde variant: niemand heeft ze. Het interesseert ons niet of vrouwen in Saoedi-Arabië onderdrukt worden, want het zijn Saoedische vrouwen. Het interesseert ons niet of christenen in Egypte vermoord worden, want het zijn Egyptische christenen.

Het is precies die desinteresse, nog altijd gegrondvest in het idee dat daar daar is, en hier hier, die ervoor zorgt dat we ons eigen graf graven. Want de wereld is niet langer datgene wat zich binnen de grenzen van een land of continent afspeelt. De wereld is overal op aarde, en we kunnen ons daar niet langer voor afschermen. Betrokkenheid hoeft niet voort te komen uit utopisch idealisme. Betrokkenheid uit eigenbelang is goed genoeg. Alles beter dan politiek correct begrip voor de toekomstontkenner die zijn achtertuintje probeert schoon te houden.

Column De Standaard, Afl. 2

Deze week schrijf ik elke dag een column voor de digitale avondeditie van De Standaard. Die is alleen toegankelijk met abonnement, dus voor de liefhebbers plaats ik de stukken daags na publicatie op mijn website. Hier de bijdrage van dinsdag 22 september.

dS_JamalOuariachi

Taalleed

Aan de Vlaams-Waalse taalstrijd zal ik me als Hollander niet wagen, maar die strijd laat goed zien hoe hoog de gemoederen kunnen oplopen wanneer de taal van een volk bedreigd wordt. Gevolg is vaak: nationalisme van de ergste soort, koppig en stompzinnig.

Je ziet het aan de dreigende afscheiding van Catalonië: de Catalaanse regioverkiezingen van aanstaande zondag zijn door nationalisten uitgeroepen tot een referendum over een onafhankelijke staat. Maar wat schiet Europa op met nóg een kansloos Mediterraan land?

De Spaanse Sportraad heeft zich inmiddels in de strijd gemengd: die dreigt het wereldvermaarde FC Barcelona uit de Spaanse Liga te knikkeren als Catalonië daadwerkelijk onafhankelijk wordt, waardoor de club alleen nog aan de lokale competitie kan deelnemen. Zeg maar dag tegen de sponsors.

Misschien is het geen toeval dat het strijdperk zich juist naar de voetballerij heeft verlegd. In stadions wordt een wereldtaal gesproken, de taal van de sport. Voor iedere aardbewoner te begrijpen. Ook op het gebied van kunst tref je dergelijk internationalisme aan. Vincent van Gogh was een Nederlandse schilder, maar zijn beeldtaal spreekt net zo goed tot Canadezen, tot Chinezen, tot Chilenen.

Ik ben een voorstander van zulke wereldtalen. Niet uit haat tegen het Nederlands, maar uit liefde voor de mensheid, die elke flinter wederzijds begrip uitstekend kan gebruiken.

Maar de mens is koppig. Op het journaal zag ik gisteren een reportage over een initiatief om de Friese taal te incorporeren in Google Translate. Waarom. Wáár-om? Friesland is godverdomme een Nederlandse provincie, hou toch alsjeblieft op met je benepen taalnationalisme.

Ooit, tijdens een schoolreisje, verdwaalde ik samen met een vriend in de bossen rond het Limburgse plaatsje Wijlre. Toen we eindelijk een stukje bewoonde wereld bereikten, een dorp dat uit één straat bestond, kon niemand ons daar helpen. De bewoners spraken een onverstaanbaar dialect. Landgenoten waren we, elkaar begrijpen deden we niet.

Het gezin waarin ik opgroeide, bestond uit zowel autochtone Nederlandse kinderen, als halfbloedjes (mijn jongste zus en ik). Om die reden was de voertaal thuis Nederlands. Gevolg was dat ik mijn oma in Marokko – die overigens geen Marokkaans of standaard-Arabisch sprak, maar Berbers – nauwelijks kon verstaan. Familie waren we, elkaar begrijpen deden we niet.

Dit zijn twee ‘kleine’ voorbeelden van taalleed. Zoek je het op een iets groter niveau, dan kom je uit bij de bloedige strijd die Basken jarenlang voerden tegen de Spaanse ‘overheerser’. Taal kan tot schoonheid leiden en verbondenheid, maar net zo goed tot dood en verderf.

De verantwoordelijke voor al deze ellende is de bekende sadist God, zoals we kunnen lezen in Genesis 11, daar waar het over de toren van Babel gaat. De eensgezinde samenwerking van de mensen was ten einde toen God spraakverwarring zaaide.

Maar God is dood, en het ligt binnen ons bereik om zijn fouten te corrigeren.

 

 

Column De Standaard, Afl. 1

Deze week schrijf ik elke dag een column voor de digitale avondeditie van De Standaard. Die is helaas alleen toegankelijk met abonnement, dus voor de liefhebbers plaats ik de stukken daags na publicatie op mijn website. Hier de bijdrage van maandag 21 september.

dS_JamalOuariachi

DE MENING
Jamal Ouariachi is schrijver (van onder meer ‘Een honger’)

Een beetje ecoterreur
De tocht die ik gisteren van Amsterdam naar Antwerpen maakte, was een avontuur. Niet vanwege het literaire optreden dat ik in de Vlaamse stad moest geven (al was dat ook bijzonder enerverend), maar vanwege het vervoermiddel dat ik gebruikte om van A naar B te geraken: de Thalys.

De jongeman die zich vorige week opsloot in het toilet van de hogesnelheidstrein en zo voor flinke consternatie zorgde, is waarschijnlijk gewoon een zwartrijder, maar sinds de verijdelde aanslag in de Thalys van 21 augustus is de treinreiziger bang voor iedereen.

Zelf ben ik ook geïnfecteerd. Voortdurend bezig de medepassagiers te peilen: kijkt die man daar niet verdacht vaak op zijn telefoon? Is dat een moslim? Zie ik daar een verdacht pakketje?

Terrorisme werkt. Niet alleen vanuit het oogpunt van de terrorist, ook vanuit dat van de politiek. In geval van dreiging wordt het ineens een stuk makkelijker onpopulaire wetgeving door te voeren, die bijvoorbeeld de privacy van burgers aantast. En het mooie is: ze vragen er zelf om, die burgers! Want: veiligheid boven alles.

Toch is de kans te sterven door een aanslag nog altijd vele malen kleiner dan de kans dat er nog deze eeuw massaal gestorven zal worden vanwege een heel ander soort dreiging: de opwarming van de aarde. Er zijn legio rampscenario’s, maar vrijwel allemaal wijzen ze in de richting van voedseltekorten, overstromingen, massamigratie, oorlogen.

Greenpeace presenteerde vandaag juist een positief ‘energiescenario’, waarin de organisatie aantoont hoe de wereld al in 2050 volledig kan zijn overgestapt op duurzame energiebronnen als wind, zon en aardwarmte. Het optimisme van de organisatie valt te prijzen, maar met optimisme alleen kom je er niet. De mensen zijn simpelweg niet bang genoeg.

De gemiddelde liberaal zal het zaakje liefst aan de vrije markt overlaten. Die reguleert zichzelf, nietwaar? Inderdaad: niet waar. Volgens de Volkskrant heeft autofabrikant Volkswagen flink gefraudeerd met uitstootcijfers van dieselauto’s. En Volkswagen is vermoedelijk geen uitzondering. ‘Dat er wordt geknoeid, is zeker,’ zo citeert de krant een medewerkster van Milieudefensie. ‘Dat blijkt uit diverse onderzoeken waarin grote verschillen zijn gevonden tussen de uitstoot van stikstofoxiden in de praktijk en de specificaties die fabrikanten opgeven.’

Nee, als het aan de vrije markt ligt, gaan we er allemaal aan, en, haha, betalen we ook nog gretig voor onze eigen ondergang.

Dan is angst induceren wellicht toch een heilzamere weg. Angst is misschien een slechte raadgever, maar wel een effectieve. Komt-ie: we gaan er allemaal aan. Ziet u een verdachte Volkswagen-dealer lopen? Aarzel niet om de autoriteiten te waarschuwen. We gaan er allemaal aan. Rijdt uw buurman Volkswagen? Geef zijn naam door via de speciale kliklijn. We gaan er allemaal aan. We gaan er allemaal aan. We gaan er allemaal aan.